Zdjęcie wykonano na wysokości budynku przy ul. Gdańskiej 17, na początku XX wieku. Zdjęcie prezentuje początkowy odcinek ulicy Gdańskiej, w kierunku Starego Miasta. Przyjrzyjmy się bliżej temu zdjęciu.

 

Linia tramwajowa

Widzimy biegnący środkiem ulicy pojedynczy tor tramwajowy. Został oddany do użytku w 29 maja 1892 roku, 4 lata po uruchomieniu komunikacji tramwajowej w Bydgoszczy.

W latach 1888 – 1896 bydgoszczanie podróżowali tramwajami konnymi.

Początkowo nowa linia kursowała na trasie z koszar artyleryjskich do ulicy Poznańskiej, jednak jeszcze w 1892 roku skierowano ją na Zbożowy Rynek. W związku z tym, że zdjęcie na pewno wykonano prawdopodobnie w 1911 roku, zobaczmy jak w tych latach wyglądała sieć komunikacji tramwajowej w naszym mieście.

 

Schemat ilustruje układ linii komunikacji tramwajowej w Bydgoszczy w 1913 roku – gdy Bydgoszcz obchodziła 25 rocznicę uruchomienia komunikacji tramwajowej.

Na zdjęciu widoczne jest skrzyżowania z ulicą Dworcową, którą tramwaje kursowały już od 1888 roku.

 

Architektura

W II połowie XIX wieku – w czasach, gdy Bydgoszcz rozwijała się bardzo dynamicznie – ulica Gdańska stopniowo stawała się reprezentacyjną ulicą miasta. Stanowiła centrum handlu, usług i rozrywki. Była główną osią rozrastającego się śródmieścia. Nic dziwnego, że powstające na niej budynki były okazałe i podążały za zmieniającymi się trendami w architekturze. Przyjrzyjmy się zatem głównym budynkom widocznym na zdjęciu.

 

Kamienica Emila Bernhardta, ul. Gdańska 16

To pierwsza kamienica, którą widać po lewej stronie fotografii. Jej budowa zakończyła się w 1884 roku. Przylega od południa do hotelu „Pod Orłem” i jest do niego zbliżona gabarytowo i stylistycznie. Reprezentacyjna fasada kamienicy jest utrzymana w popularnym wśród bydgoskich budowniczych stylu eklektycznym. Można na niej znaleźć detale klasycystyczne i renesansowe. Na parterze aż do 1920 roku działała popularna i lubiana Kawiarnia Wiedeńska (Wiener Cafe).

 

Hotel Pod Orłem, ul. Gdańska 14

Następnej kamienicy nie trzeba nikomu przedstawiać. To jedna z ikon bydgoskiego śródmieścia. Hotel ten jest jednym z pierwszych hoteli wzniesionych na północ od starówki – już na początku XIX wieku działał tu zajazd, a potem hotel „Pod Orłem”. W II połowie XIX wieku właścicielem hotelu został Emil Bernhardt (właściciel sąsiedniego budynku). W 1893 zlecił on wykonanie projektu hotelu z prawdziwego zdarzenia znanemu w Bydgoszczy budowniczemu Józefowi Święcickiemu. Tym sposobem w latach 1894 – 1896 powstał monumentalny, bogato zdobiony gmach, nad którym rozpościerała skrzydła ogromna rzeźba orła. Budynek stał się największym i najnowocześniejszym hotelem w Bydgoszczy, olśniewającym podróżnych bogactwem fasady i reprezentacyjnych, secesyjnych wnętrz. Budynek wzniesiono, podobnie jak sąsiedni, w stylu eklektycznym, z wieloma detalami barokowymi. Ten budynek, podobnie jak kilka innych zaprojektowanych przez Józefa Święcickiego są tak fascynujące, że można im poświęcić osobny artykuł 🙂

 

Pierwszy dom towarowy w Bydgoszczy, ul. Gdańska 15

Spójrzmy teraz na prawą stronę zdjęcia. Naprzeciwko eklektycznego budynku hotelu widać narożnikowy budynek zbudowany w zupełnie innym stylu. Dom handlowy „Kaufhaus Conitzer & Söhne” wybudowano w latach 1910-1911. Zaprojektował go Otto Walther.


Założycielem firmy „M.Conitzer & Söhne” byli Niemcy pochodzenia żydowskiego – Moses Conitzer i jego synowie Alex, Nathan, Hermann i Rudolph. Pierwszy sklep odzieżowy pod szyldem „M. Conitzer & Söhne” otworzyli w Kwidzynie w 1882 r., gdzie wówczas mieszkali. Z biegiem lat sieć rozrosła się do około 30 sklepów, między innymi w Kwidzynie, Świeciu, Malborku, Berlinie. W latach 30. XX wieku, po przejęciu władzy przez Hitlera firmę wywłaszczono, a sklepy przejęła spółka „Hille & Co”. Większość rodziny emigrowała poza granice Niemiec.

 

Na zdjęciu budynek jest w końcowej fazie budowy. Nie zamontowano jeszcze okien, na dole widoczne jest wygrodzenie placu budowy. Jest to pierwszy na ziemiach polskich tak duży dom handlowy. Gmach wzniesiono we wczesnym stylu modernistycznym, z elementami historyzującymi. Zastosowano w nim nowatorską wówczas konstrukcję z żelazobetonu. Na jego frontowej elewacji znajdziemy 4 rzeźby przedstawiające greckie boginie – Afrodytę, Eris, Herę i Atenę.

W późniejszych budynkach wzniesionych w tym stylu zazwyczaj nie stosowano dekoracji nawiązujących do wcześniejszego budownictwa.


Spadzisty dach oraz część detali została zniszczona w efekcie pożaru, wznieconego przez żołnierzy radzieckich. Stylistyka tego budynku odważnie koresponduje z eklektycznymi budynkami stojącymi naprzeciwko – jest symbolem nadchodzącej nowej epoki w architekturze – modernizmu, który całkowicie odmienił sztukę wznoszenia budynków i nasze myślenie o architekturze.

 

Kamienica Aleksandra Timma, ul. Gdańska 17

Kamienica, której fragment widać po prawej stronie zdjęcia jest najstarsza z 4 budynków, którym poświęcamy uwagę. Powstała w 1852 roku i w momencie jej ukończenia była jednym z największych budynków na ulicy Gdańskiej. Jest kamienicą narożną, z elementami historyzującymi. Jej elementem charakterystycznym są dwie ośmiokątne wieżyczki widoczne na południowej elewacji.

Pomimo burzliwych dziejów naszego miasta oraz całej Polski, szczęśliwie wszystkie widoczne na zdjęciu budynki przetrwały do naszych czasów i pełnią swoje funkcje. Kursują także tramwaje – chociaż w jednym z wielu planów modernizacji naszego miasta powstałych w latach PRL planowano likwidację sieci tramwajowej na ulicy Gdańskiej.

Zapisz