W czasie gdy Bydgoszcz znajdowała się pod zaborem pruskim, w mieście powstało kilka okazałych pomników, z których tylko jeden przetrwał do naszych czasów. W II połowie XIX wieku, gdy zarówno państwo niemieckie jak i Bydgoszcz dynamicznie się rozwijały, w mieście powstawały idee wznoszenia pomników zasłużonych władców.
Po śmierci cesarza Wilhelma I, podczas uroczystości żałobnych, które odbyły się w Bydgoszcz 15 marca 1888 roku (tydzień po śmierci władcy) nadburmistrz Julius Bachmann wystąpił z propozycją wzniesienia pomnika konnego będącego hołdem dla twórcy II Rzeszy Niemieckiej.

Nieco ponad 2 miesiące później, 18 maja 1888 roku na ulice Bydgoszczy wyjechał pierwszy tramwaj konny!

Pomysł został dobrze przyjęty przez władze miejskie, jednak na przeszkodzie stanął skromny budżet miejski. By rozwiązać ten problem, grupa inicjatorów budowy pomnika zorganizowała publiczną zbiórkę pieniędzy. Ponadto Urząd Miasta zarezerwował na ten cel 15 tysięcy marek. Na rzecz funduszu przekazywano dochody z wydarzeń kulturalnych i rozrywkowych. Do końca marca 1890 roku m.in. dzięki zbiórce zebrano ponad 50 tysięcy marek. Całkowity koszt inwestycji wyniósł ok. 73 tysiące marek.


Plac Wolności

Na lokalizację pomnika wybrano plac Wolności, wówczas zwany Weltzienplatz.

Plac powstał w 1854 r. i nazwano go placem Armatnim (niem. Kannonenplatz). 5 lat później, w 1859 r. plac został powiększony od strony południowej oraz obsadzony zielenią i drzewami. Inwestycję sfinansował major Helmut Carl Christian von Weltzien. W 1860 r. plac został nazwany jego imieniem (niem. Weltzienplatz). Nazwa, którą znamy obecnie została nadana w 1920 roku.

 

W 1888, równolegle ze zbiórką pieniędzy ogłoszono konkurs na projekt pomnika, który wygrał niemiecki artysta włoskiego pochodzenia – Alexander Callandrelli.

Callandrelli tworzył głównie pomniki monumentalne, nawiązujące stylistyką do antyku. Oprócz pomnika Wilhelma I stworzył jeszcze kilka rzeźb władców niemieckich.

Zgłaszając swoją propozycję w bydgoskim konkursie, był już znanym rzeźbiarzem z pewnym dorobkiem artystycznym, co zapewne ucieszyło komitet organizacyjny, bo dawało gwarancję tego, że pomnik będzie okazały i godnie upamiętni cesarza, a także, że rzeźba stanie się ozdobą miasta.


Rzeźba cesarza Wilhelma I

Odlew z brązu wykonała firma AG Bildgiesserei z Friedrichshagen – ta sama, która wykonała odlew pomnika króla Fryderyka II. Pomnik miał 4 metry wysokości i był zamocowany na murowanym, obłożonym płytami granitowymi cokole. Przedstawiony wizerunek cesarza na koniu był wzorowany na antycznych pomnikach i oddawał wielkość i majestat władcy. Na płycie czołowej cokołu (od strony ulicy Gdańskiej) umieszczono tablicę z imieniem władcy.


Odsłonięcie pomnika

Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 17 września 1893 roku. Poprzedził je pochód, który wyruszył z Nowego Rynku, przez Wełniany Rynek, a dalej ulicami Długą, Jana Kazimierza, Stary Rynek, Mostową i Gdańską. W uroczystości wzięli udział przedstawiciele władz miejskich, państwowych oraz kościelnych. Po uroczystości odbył się kolejny pochód, ulicami Gdańską, Śniadeckich, Sienkiewicza, Warmińskiego i Focha na Stary Rynek do pomnika Fryderyka II.


Pomnik dobrze wpasował się w krajobraz szybko rozwijającego się centrum miasta. Rok po odsłonięciu pomnika ułożono wokół niego brukowane alejki, zainstalowano latarnie gazowe, posadzono róże. Plac stał się lubianym miejscem spacerów oraz uroczystości państwowych.

 

Pomnik szybko stał się jednym z symboli miasta – zagościł na wielu pocztówkach i zdjęciach rodzinnych.

Mimo zmieniającego się otoczenia, plac Wolności zachował swoje funkcje reprezentacyjne i rekreacyjne.


Trzeba przyznać, że lokalizacja pomnika była strzałem w dziesiątkę. Dzięki funkcjom reprezentacyjnym i rekreacyjnym placu, a także samej obecności pomnika, wokół placu pojawiło się sporo dobrej architektury.
W południowej części placu stał już kościół św. Piotra i Pawła, którego budowę ukończono zaledwie 15 lat wcześniej. Wzdłuż północnej pierzei wyrosły z kolei reprezentacyjne kamienice, w tym najbardziej znana realizacja bydgoskiego budowniczego – Józefa Święcickiego. Od strony zachodniej plac zamykała ulica Gdańska, która pod koniec XIX i na początku XX wieku nabrała wielkomiejskiego charakteru.

 

Na początku XX wieku, na placu stanęła kolejna rzeźba – monumentalny Potop, autorstwa Ferdinanda Lepcke


Pomnik Cesarza Wilhelma I w Międzyrzeczu

Gdy w czerwcu 1919 roku podpisano traktat wersalski i stało się jasne, że Bydgoszcz znajdzie się w granicach odrodzonej Rzeczpospolitej, Niemcy postanowili wywieźć z miasta pomniki króla Fryderyka II i cesarza Wilhelma I – zapewne z obawy, że polacy zniszczą dzieła sztuki tak dobitnie przypominające o niemieckiej władzy na tych ziemiach. Ostatecznie pomnik cesarza trafił do niewielkiego Międzyrzecza, a pomnik Fryderyka II do Piły.
Pomnik stanął w Międzyrzeczu na ulicy 30 stycznia (wówczas Bahnhofstrasse) obok obelisku Hindenburga.
Pomnik został zniszczony prawdopodobnie po wyzwoleniu miasta z władzy niemieckiej w styczniu 1945 roku.

Warto wspomnieć, że pierwszy pomnik polskiego króla stanął w Bydgoszczy dopiero w 2006 roku – jest to pomnik króla Kazimierza Wielkiego, który w 1346 roku nadał Bydgoszczy prawa miejskie.

 

 

Bibliografia:

  • Biskup, Marian (red.): Historia Bydgoszczy, Tom I do roku 1920, Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Warszawa-Poznań 1991
  • Derenda, Jerzy: Piękna stara Bydgoszcz, tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach, Praca zbiorowa, Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, Bydgoszcz 2006
  • Jastrzębska-Puzowska, Iwona: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850-1920
  • Romaniuk, Marek, Pomnik konny cesarza Wilhelma I w Bydgoszczy, [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu, z. 4, Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1999.
  • Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996
  • Witryna http://www.gazetalubuska.pl/wiadomosci/miedzyrzecz/gal/7946570,symbole-pruskich-zwyciestw-niemieckie-pomniki-w-miedzyrzeczu-zdjecia,12604347,id,t,zid.html (dostęp 2018-01-01)

Fotografie pomnika w Międzyrzeczu pochodzą ze strony www.gazetalubuska.pl, fotografie pomnika z Bydgoszczy pochodzą od czytelników lub znalazłem je w internecie. Każde z nich powinno się znajdować w domenie publicznej, jeśli jednak posiadasz prawa majątkowe do któregoś z zamieszczonych zdjęć, proszę o kontakt, by uniknąć ewentualnych sporów.

%d bloggers like this: