„Dla Ciebie Ojczyzno – I dla Twojej chwały!” – tymi słowami rozpoczął swoje przemówienie Witold Bełza przed uroczystym odsłonięciem pierwszego w Polsce pomnika Henryka Sienkiewicza w Bydgoszczy. Artykuł o tym ważnym dla naszego miasta wydarzeniu bardzo Wam się spodobał, więc wyszukałem jeszcze kilka ciekawostek na ten temat.
Zacznijmy od opisu gorącej atmosfery panującej w Bydgoszczy dzień przed ceremonią odsłonięciem pomnika. Z pomocą przychodzi nam Gazeta Bydgoska.

Już od soboty czuć było na ulicach Bydgoszczy wzmożony ruch. To tysiące gości zjeżdżały się na regaty międzynarodowe i na uroczystość odsłonięcia pomnika Sienkiewicza. Napięcie ruchu podnosiło i to jeszcze, że miasto przystrajało się w szybkiem tempie na uroczystości Sienkiewiczowskie i na przyjazd Pana Prezydenta Rzeczypospolitej w odświętną szatę: budowano w kilkunastu punktach miasta bramy triumfalne, dekorowano balkony, okna, wywieszano sztandary w barwach narodowych. W niedzielę rano Bydgoszcz wyglądała naprawdę uroczyście. Całe miasto znakomicie udekorowane, nie wyłączając nawet przedmieść; szczególnie tych, przez które przejeżdżał Pan Prezydent jak naprz. Szwederowo, poprostu tonące w bieli i czerwieni, zarzucone zielenią i kwiatami.

 

A tak podsumowano prace Komitetu Budowy Pomnika Henryka Sienkiewicza:

Po dwu i pół latach trudu i mozołu, po dwu i pół latach częstych a bolesnych przykrości, niezrozumienia nieraz, nawet intryg – grupa nieliczna ludzi dziesięciu doprowadza do końca zamierzone dzieło. Dumna może być, że przed trudnościami nie ustąpiła, że intryg się nie ulękła i dziś wzywa cały Naród Polski, ażeby przybyli uczestniczyć w akcie odsłonięcia pomnika i w akcie hołdu dla największego Polaka a tem samem ażeby schylili czoła przed potęgą kultury polskiej i genjuszu polskiego.

Czy to król przyjechał wraz z orszakiem?

W pięknie przystrojonym mieście, Prezydent Ignacy Mościcki był witany iście po królewsku.

Powitanie prezydenta Ignacego Mościckiego na ulicy Kujawskiej w Bydgoszczy. Źródło: NAC

Powitanie prezydenta Ignacego Mościckiego na ulicy Kujawskiej w Bydgoszczy. Źródło: NAC

 

Pisałem o tym już w pierwszym artykule o historii tego wyjątkowego pomnika naszego noblisty.

 

Tak Prezydenta RP witał Prezydent Miasta Bydgoszczy, Bernard Śliwiński.

Najdostojniejszy Panie Prezydencie Rzeczypospolitej!

Z przepełnionym sercem radością, mam zaszczyt, powitać Najdostojniejszego Pana Prezydenta Rzeczypospolitej i Jego Najłaskawszą Małżonkę w naszych murach. Miasto Bydgoszcz uważać będzie dzisiejszy dzień uroczysty, w którym dane mu jest ujrzeć Majestat Najjaśniejszej Rzeczypospolitej, w osobie Najdostojniejszego Pana Prezydenta. Mogę zapewnić Pana Prezydenta, że w tej chwili, kiedy raczy wraz z Najłaskawszą Małżonką wejść w granice Bydgoszczy, sto tysięcy serc polskich wita Go wraz ze mną i bije radością z powodu zaszczytu, jaki spotyka nasze miasto. Niech mi będzie wolno, staropolskim zwyczajem, ojców naszych, powitać Najdostojniejszego Gościa naszego chlebem i solą i staropolskim aforyzmem „gość w dom, Bóg w dom”.

A to wszystko w okolicznościach takich jak na powyższym zdjęciu. Długo szukałem, ale nie znalazłem innych zdjęć z tego miejsca. Jeśli takimi dysponujecie, to przyślijcie proszę na adres kontakt@zyciemiastoswiat.pl, a będę mógł wzbogacić nimi tę publikację.

 

Ceremonia odsłonięcia pomnika

Częścią ceremonii odsłonięcia pomnika Henryka Sienkiewicza w Bydgoszczy były przemówienia Witolda Bełzy, Prezydenta Miasta Bydgoszczy, a także pisarza Józefa Weysenhoffa. Zacytuję tylko początek przemówienia Witolda Bełzy, który przemawiał w imieniu komitetu budowy pomnika.

Dla Ciebie, Ojczyzno – i dla Twojej chwały!

W Nim – nieśmiertelnym Twoim Synu – cześć i hołd oddawamy dziś ziemi ojczystej, kolebce mowy naszej i Panteonowi tysiącletniej chwały dziejowej – ziemi, przeświętą krwią bohaterów użyźnionej, z której zakwitnął mistyczny kwiat szczęścia wieczystego – narodowej wolności!

Tak mniej więcej brzmiały wszystkie przemowy, pełne patosu i długich, wielokrotnie złożonych zdań. Myślę, że dla wielu spośród tysięcy zgromadzonych widzów były one trudne w odbiorze. Nie będę zamieszczał całych przemówień, chyba, że będziecie chcieli się z nimi zapoznać. Wówczas wrzucę ich skany, np. na facebooka .

Wśród skupienia i głębokiej ciszy Pan Prezydent Rzeczypospolitej zbliżył się do pomnika, z którego spadła zasłona. Z piersi zebranych tłumów wyrwał się cichy, hamowany okrzyk zachwytu. Zjednoczone chóry („Harmonja” poznańska, chór Kolejarzy i chór Drukarzy z Bydgoszczy), pod batutą znakomitego kompozytora, prof. Nowowiejskiego, wykonały hymn „Bogurodzica”.

 

Z przemówienia Prezydenta Bydgoszczy chciałbym zacytować tylko jeden ważny fragment.

[…] zapewniam, że miasto ten piękny monument pisarza narodowego otaczać będzie szczególną opieką i pieczołowitością jako symbol myśli polskiej i mowy polskiej tu, na rubieżach zachodnich Rzeczypospolitej, dla pokrzepienia serc polskich.

Przemówienie to podkreślało pomnika jako budującego nową, polską tożsamość miasta. Niestety, by zatrzeć ślady 5 pokoleń niemieckich rządów potrzebne było znacznie więcej czasu i środków. Niemniej jednak, na miarę skromnych możliwości starano się podkreślać polskie osiągnięcia i rozwijać dumę z odrodzonej Ojczyzny.

Warto wspomnieć, że cała ceremonia była na żywo transmitowana przez Polskie Radio.

Wszyscy mieszkańcy, którzy chcieli zobaczyć pomnik, a nie mogli wziąć udziału w ceremonii odsłonięcia, tłumnie spacerowali w kierunku pomnika aż do późnego wieczora. Dzięki ustawionym reflektorom można było się przyglądać pomnikowi nie tylko w dziennym świetle.

 

To nie jedyne wydarzenie tego dnia

W tym samym czasie, 30-31. lipca na torze regatowym w Brdyujściu odbywały się międzynarodowe zawody wioślarskie. Po ceremonii odsłonięcia pomnika i śniadaniu w hotelu Pod Orłem o godzinie 16 Prezydent Mościcki wraz z małżonką i swoim otoczeniem odpłynął statkiem (prawdopodobnie „Wojewodą”) z przystani przy teatrze do Brdyujścia. Razem z Prezydentem regaty śledziło 8 tysięcy widzów.

Prezydent wręczył wieniec laurowy załodze AZS Warszawa, który zdobył mistrzostwo Polski w wyścigu ósemek.

 

Regaty w Brdyujściu 31.07.1927. Widoczny prezydent Ignacy Mościcki z małżonką. Źródło: NAC. Koncern IKC-Archiwum ilustracji. Sygn. 1-M-1099-1

 

Regaty w Brdyujściu 31.07.1927. Widok na trybunę. Źródło: NAC. Koncern IKC-Archiwum ilustracji. Sygn. 1-M-1099-2

Ciekawostką jest, że PKP uruchomiło specjalne pociągi ze stacji Bydgoszcz Główna do Łęgnowa.

30 lipca 1 kurs: odjazd z Bydgoszczy o 14:15, powrót z Łęgnowa o 19:10.

31 lipca 2 kursy: odjazdy z Bydgoszczy o 14:00 i 14:15, powroty z Łęgnowa o 19:10 i 19:30.

 

Zachowane pamiątki

No cóż, jak wiemy pomnik rozebrali Niemcy w pierwszych dniach II wojny, w ramach likwidacji wszelkich oznak polskości miasta, czyli tych fragmentów polskiej tożsamości, które miasto zdążyło stworzyć w ciągu niecałych 20 lat. Po pomniku zostało sporo pamiątek – zdjęcia, pocztówki, zapiski w gazetach, a także… 10 tomów bardzo szczegółowych akt pracy Komitetu Sienkiewiczowskiego! Opisano w nich szczegółowo postępy w zbieraniu środków, sprzedaży cegiełek, budowie pomnika, korespondencje z prasą, zaproszenia, depesze, gratulacje, fotografie itd. Akta znajdują się w Zbiorach Specjalnych Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy.

 

W moich domowych zbiorach znalazły się trzy pamiątki – pocztówki związane z pomnikiem.

Pierwszą z nich kupiłem niedawno na allegro za okrągłe 10zł. Niestety nigdy nie została do nikogo wysłana, ponieważ komuś posłużyła za podręczną kartkę do rachunków. Szkoda.

 

Druga pocztówka pochodzi z archiwum rodzinnego mojej małżonki. Jedną z postaci na zdjęciu jest jej dziadek.

 

Trzecia pocztówka także nigdy nie została wysłana, a na jej tyle ktoś napisał jedynie „z wczorajszego koncertu”. Jest to bardzo ciekawe zdanie, ponieważ pozwala przypuszczać, że karta pochodzi z koncertu, który odbył się w dniu odsłonięcia pomnika w Teatrze Miejskim – tego, na którym obecna była rodzina Sienkiewicza, twórca pomnika Konstanty Laszczka, a także Feliks Nowowiejski. W dodatku pocztówkę wydał Komitet Budowy Pomnika Henryka Sienkiewicza, co sprawia, że moje przypuszczenie może być słuszne. Może ktoś z Was jest w stanie rzucić więcej światła na ten wątek?

 

Jeśli posiadacie inne zdjęcia, pocztówki, pamiątki związane z pomnikiem naszego noblisty i chcielibyście się nimi pochwalić przed światem, to napiszcie do mnie – chętnie je opublikuję na stronie.

%d bloggers like this: